လူသားတို့သည် အဘယ်ကြောင့် ရေတွက်ခြင်း၊ ရွေးချယ်ခြင်းနှင့် အစီအစဉ်ချခြင်းတို့ကို အမြဲတမ်း စိတ်ဝင်စားနေခဲ့ကြသနည်း။ လူသားတို့သည် ရေတွက်ခြင်းကို စတင်သင်ယူခဲ့သည်မှာ ကိန်းဂဏန်းများကို ချစ်သောကြောင့်သာ မဟုတ်ပါ။ အမှန်အားဖြင့် ရေတွက်ခြင်းဆိုသည်မှာ မသေချာမှုများပြည့်နှက်နေသော ကမ္ဘာကြီးအတွင်း ပုံစံတစ်ခု၊ စည်းကမ်းတစ်ခုနှင့် အဓိပ္ပာယ်တစ်ခုကို ရှာဖွေရန် ကြိုးပမ်းခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ မနက်ဖြန်တွင် မည်သို့ဖြစ်လာမည်ကို မည်သူမျှ အပြည့်အဝ မသိနိုင်သောကြောင့်၊ လူသားတို့သည် ဖြစ်နိုင်ခြေများကို ရေတွက်ကြသည်။ ရွေးချယ်စရာများကို စုစည်းကြသည်။ အစီအစဉ်များကို ခွဲခြမ်းကြသည်။ ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ခြင်းအားဖြင့် မျှော်လင့်ချက်နှင့် မသေချာမှုကြားရှိ အကွာအဝေးကို နည်းနည်းချင်း လျှော့ချကြပါသည်။
နေ့စဉ်ဘဝတွင် ကျွန်ုပ်တို့ ပြုလုပ်နေသော ဆုံးဖြတ်ချက် (Decision Making) တိုင်းသည် ဖြစ်နိုင်ခြေ ကွန်ရက်ကြီးတစ်ခုထဲမှ လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ လူတစ်ယောက်နှင့် တွေ့ဆုံခြင်း၊ အလုပ်တစ်ခု လက်ခံခြင်း၊ ခရီးတစ်ခု သွားခြင်း၊ စကားတစ်ခွန်း ပြောလိုက်ခြင်း—ဤအရာအားလုံးသည် ကံကြမ္မာနှင့် ရွေးချယ်မှုတို့ကြားရှိ သိမ်မွေ့သော ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြနေကြသည်။ Fate သည် ကျွန်ုပ်တို့ရှေ့တွင် ဖြစ်နိုင်ခြေများကို ချပြပေးနိုင်သော်လည်း Choice သည် မည်သည့်လမ်းကို အမှန်တကယ် လျှောက်မည်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးပါသည်။ ထို့ကြောင့် counting ဆိုသည်မှာ အရေအတွက်တွက်ခြင်းသာ မဟုတ်ဘဲ၊ လူသားတို့၏ စိတ်အတွင်းက “ငါဘယ်လမ်းကို ရွေးမလဲ” ဟူသော မေးခွန်း၏ သင်္ချာဆန်သော အရိပ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။
ရွေးချယ်မှုတိုင်းသည် ကံကြမ္မာ (Fate) နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက် (Choice) ကြားရှိ လွန်ဆွဲပွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ ဖရိုဖရဲ ဖြစ်နေသော အရာများကို အစီအစဉ်တကျ ပြန်လည်နေရာချထားခြင်းဖြင့် လူသားတို့သည် ဘဝ၏ အဓိပ္ပာယ် (Meaning) ကို ဖန်တီးယူကြပါသည်။
အစီအစဉ်သည် အဓိပ္ပာယ်ကို ဖန်တီးပေးသည်။ ရွေးချယ်မှုသည် ကံကြမ္မာကို ပြောင်းလဲပေးသည်။ အသေးငယ်ဆုံး အပြောင်းအလဲတစ်ခုသည်ပင် ဘဝတစ်ခုလုံး၏ ဦးတည်ရာကို ပြန်ရေးနိုင်သည်။
ရိုးရှင်းသည်ဟု ထင်ရသော ထိုလုပ်ရပ်များ၏ နောက်ကွယ်တွင်မူ နက်နဲလှသော စကြဝဠာ၏ သဘောတရားများနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ (Possibilities) များ ကိန်းအောင်းနေပါသည်။ သင်္ချာပညာရပ်တွင် ဤသဘောတရားများကို Permutations နှင့် Combinations ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ခြောက်သွေ့သော ကိန်းဂဏန်းများ သက်သက် မဟုတ်ဘဲ အနာဂတ်ကို ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်နိုင်သော မှော်ပညာတစ်ခုနှင့် တူပါသည်။
Jorge Luis Borges ၏ နာမည်ကြီး ဝတ္ထုဖြစ်သော "The Library of Babel" တွင် စာလုံး ၂၅ လုံးကို အသုံးပြု၍ ဖြစ်နိုင်သမျှ စာအုပ်အားလုံးကို စုဆောင်းထားသော အဆုံးမရှိသည့် စာကြည့်တိုက်ကြီး အကြောင်းကို ရေးဖွဲ့ထားပါသည်။ ထိုစာကြည့်တိုက်ကြီးသည် Permutations ၏ အဆုံးမရှိသော သဘောတရားကို စာပေအနုပညာဖြင့် လှပစွာ ပုံဖော်ထားခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။
အခြေခံအားဖြင့် ဤသဘောတရား နှစ်ခု၏ အဓိက ကွာခြားချက်မှာ "Order" (အစီအစဉ်) ပေါ်တွင်သာ မူတည်ပါသည်။
Permutations: အစီအစဉ်သည် အရာရာတိုင်း ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - ပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် ပထမ၊ ဒုတိယ အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း)
Combinations: အစီအစဉ် လုံးဝ အရေးမကြီးပါ။ (ဥပမာ - မိတ်ဆွေများထဲမှ ခရီးသွားဖော်များ ရွေးချယ်ခြင်း)
လူသားတို့၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် ဖြစ်နိုင်ခြေ တွက်ချက်မှုများသည် အလွန်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ Permutations, combinations, probability, counting—ဤအယူအဆများသည် စာအုပ်အတွင်း သီးခြားတည်ရှိလာသည့် သင်္ချာအပိုင်းများ မဟုတ်ပါ။ ၎င်းတို့သည် လူ့ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်လာသည့် လမ်းကြောင်းအတွင်း တိတ်တဆိတ် အုတ်မြစ်ချခဲ့သော အတွေးအခေါ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ရှေးခေတ် လောင်းကစားပွဲများတွင် လူများသည် chance နှင့် fate တို့၏ အပြိုင်အဆိုင်ကို နားလည်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ကုန်သည်များသည် ပစ္စည်းလဲလှယ်မှု၊ ရေကြောင်းခရီးစဉ်များနှင့် ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေများကို ခန့်မှန်းရန်တွက်ချက်ခဲ့ကြသည်။ နက္ခတ်တာရာ ကြည့်သူများနှင့် ပြက္ခဒိန်ဖန်တီးသူများသည် ကောင်းကင်အတွင်း pattern များကို ဖမ်းယူ၍ အချိန်ကို စနစ်တကျ စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် စစ်အတွင်း cryptography သည် order and selection ၏ အရေးပါမှုကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ဖော်ပြလာခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများသည် လက်နက်ဖြင့်သာ မဆုံးဖြတ်တော့ဘဲ information arrangement နှင့် hidden pattern detection များဖြင့်လည်း ဆုံးဖြတ်လာကြသည်။ Modern science ၏ မြင့်တက်လာမှုတွင် probability သည် uncertainty ကို တိုင်းတာနိုင်သည့် ဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် တာဝန်ယူလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤအတွေးအခေါ်များသည် လူသားတို့အား “ရေတွက်နည်း” သင်ပေးခဲ့ခြင်းထက် “uncertainty ကို ဘယ်လိုနားလည်ရမလဲ” ဆိုသော civilization-level question ကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုနိုင်ပါသည်။
၁၆၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သင်္ချာပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော Blaise Pascal နှင့် Pierre de Fermat တို့သည် လောင်းကစားပွဲတစ်ခု မပြီးပြတ်မီ ရပ်နားလိုက်ရပါက ဆုကြေးငွေကို မည်သို့ ခွဲဝေသင့်သနည်း ဆိုသည့် ပြဿနာကို စာရေးသား ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါသည်။ ထိုလောင်းကစား ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာမှတဆင့် ယနေ့ခေတ် Probability Theory နှင့် Combinatorics ပညာရပ်များ တရားဝင် မွေးဖွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
လောင်းကစားနှင့် Permutations ဆက်စပ်မှုကို ပိုမိုသိသာထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုဖြင့် လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။ မြင်းပွဲလောင်းကစားတွင် "Trifecta" ဟုခေါ်သော လောင်းကြေးအမျိုးအစား တစ်ခု ရှိပါသည်။ မြင်း ၁၀ ကောင် ပြိုင်ပွဲဝင်ရာတွင် ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ ပန်းဝင်မည့် မြင်း ၃ ကောင်ကို အတိအကျ ခန့်မှန်းရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဤနေရာတွင် မည်သည့်မြင်း ၃ ကောင် ပန်းဝင်မည်ဆိုရုံဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ၊ ၎င်းတို့၏ "အစီအစဉ်" (Order) လုံးဝ မှန်ကန်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ တွက်ချက်မှုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ လောင်းကစားသူသည် ဖြစ်နိုင်ခြေ ၇၂၀ မျိုးထဲမှ ၁ မျိုးကိုသာ အတိအကျ မှန်းဆနိုင်မှ အနိုင်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ အကယ်၍ အစီအစဉ် မလိုသော (Combinations) လောင်းကစားမျိုးသာ ဆိုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သွားပါမည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေ ၁၂၀ မျိုးသာ ရှိမည်ဖြစ်ရာ၊ Permutations (အစီအစဉ်သတ်မှတ်ခြင်း) ကို အသုံးပြုထားခြင်းကြောင့် လောင်းကစားဒိုင်များက ပိုမို ကြီးမားသော အမြတ်အစွန်းကို ခိုင်မာစွာ ရယူနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ပို၍ ထင်ရှားသောအချက်မှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမန်စစ်တပ် အသုံးပြုခဲ့သော Enigma စက်၏ အကြောင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ Enigma စက်ဟူသည် ဂျာမန်တို့ အသုံးပြုခဲ့သော အလွန်ရှုပ်ထွေးသည့် လျှို့ဝှက်စာ ကူးပြောင်းစက် (Cipher machine) ဖြစ်ပါသည်။ ပေးပို့လိုက်သော စာကို တခြားအက္ခရာများအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးပြီး၊ သော့ချက် မှန်မှန်ကန်ကန် မရှိပါက ပြန်လည် ဖတ်ရှု၍ မရနိုင်အောင် ဖန်တီးထားပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ATTACK" ဟူသော စာလုံးကို ရိုက်ထည့်လိုက်ပါက၊ တခြား အဓိပ္ပာယ်မရှိသလို မြင်ရသည့် စာလုံးများအဖြစ် ချက်ချင်း ပြောင်းလဲသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။
စက်အတွင်းရှိ Rotor များကို မည်သို့ စီစဉ်မည်၊ ဘယ် Rotor ကို ဘယ်နေရာတွင် ထားမည်၊ အစပြုသည့် အနေအထားကို မည်သို့ သတ်မှတ်မည် နှင့် Plugboard ကို ဘယ်လို ချိတ်ဆက်မည် စသည့် Setting မျိုးစုံ ရှိနေပါသည်။ အဆိုပါ Setting များကို အားလုံး ပေါင်းစပ် တွက်ချက်လိုက်သောအခါ Permutations ပေါင်း ၁၅၈ ကွင်တီလီယံ အထိ ဖြစ်လာပါသည်။
Permutation ဆိုတာ အစီအစဉ်အမျိုးမျိုး၊ ဖွဲ့စည်းပုံ အမျိုးမျိုးကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ရာ၊ ဤစက်ကို လက်ဖြင့် တစ်ခုချင်း စမ်းသပ်၍ သော့ချက်ရှာရန် လုံးဝ မဖြစ်နိုင်လောက်အောင် အလွန်တရာ များပြားလွန်းလှပါသည်။ ဤမျှ ခက်ခဲလှသော လျှို့ဝှက်စနစ်ကို Alan Turing နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အင်အားဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ သင်္ချာနည်းကျကျ ချဉ်းကပ်၍ ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ကြပါသည်။
Alan Turing သည် ဤဖြစ်နိုင်ခြေများကို "ကံကောင်းလျှင် ခန့်မှန်းမိလိမ့်မည်" ဟူသော သဘောဖြင့် ရမ်းသမ်း မဖြေရှင်းခဲ့ပါ။ သူသည် သင်္ချာနည်း၊ ယုတ္တိဗေဒ (Logic) နှင့် Pattern analysis များကို အသုံးပြု၍ စနစ်တကျ ဖြေရှင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဂျာမန်တပ်က နေ့စဉ် ပို့နေကျ message များတွင် ထပ်ခါထပ်ခါ ပေါ်လာနိုင်သော စကားလုံးပုံစံများ၊ စစ်သတင်းပို့ပုံ ရိုးရာများနှင့် message structure များကို အထူး ဂရုပြု အသုံးချခဲ့ပါသည်။
ထိုသို့လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်နိုင်ခြေများကို အကုန်မစမ်းသပ်တော့ဘဲ၊ သင်္ချာနည်းဖြင့် သိသိသာသာ လျှော့ချသွားနိုင်ခဲ့ပါသည်။ ၎င်းတို့သည် Enigma ၏ Setting များကို လျင်မြန်စွာ စမ်းသပ်နိုင်ရန် Bombe ဟုခေါ်သော စက်ကြီးများကို တီထွင်ကာ message များကို အောင်မြင်စွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါသည်။ ဤသို့ လျှို့ဝှက်ကုဒ်များကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များသည် ဂျာမန် ရေငုပ်သင်္ဘောလှုပ်ရှားမှုများ၊ စစ်ရေးအစီအစဉ်များနှင့် တိုက်ခိုက်မည့်နေရာများကို ကြိုတင် သိရှိလာခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးကို နှစ်ချီ၍ စောစီးစွာ အဆုံးသတ်နိုင်ခဲ့ပါသည်။
သမိုင်းကြောင်းအတွင်း chance နှင့် order တို့ကို နားလည်ရန် လူသားတို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပုံကို မြင်ပြီးနောက်, ယခုအခါ ထိုအတွေးများ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သော ရိုးရှင်းသော်လည်း အင်အားကြီးမားသည့် ရေတွက်နိယာမဆီသို့ ကြည့်ကြပါစို့။
ရှုပ်ထွေးသော တွက်ချက်မှုများ မစတင်မီ အခြေခံအကျဆုံးသော ရေတွက်ခြင်း နိယာမ ဖြစ်သည့် FCP ကို နားလည်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသည် $m$ နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး၊ နောက်ထပ် လွတ်လပ်သော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသည် $n$ နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားနိုင်လျှင်၊ ထိုဖြစ်ရပ်နှစ်ခုပေါင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေမှာ $m \times n$ နည်းလမ်း ရှိပါသည်။ ဤရိုးရှင်းသော မြှောက်ခြင်း သဘောတရားသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဖြစ်နိုင်ခြေအားလုံးကို တွက်ချက်ရန်အတွက် အခိုင်မာဆုံးသော အုတ်မြစ် ဖြစ်ပါသည်။
အများစုသော လူများအတွက် permutations နှင့် combinations ဆိုသည့် စကားလုံးများသည် စာသင်ခန်းထဲက သင်္ချာခေါင်းစဉ်တစ်ခုလို ထင်ရနိုင်ပါသည်။ သို့သော် အမှန်တကယ်တွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ဤအရာများကို မသိမသာ အသုံးပြုနေကြပါသည်။ ဗီရိုတစ်လုံးရှေ့တွင် ရပ်ပြီး ဘယ်အင်္ကျီကို ဘယ်ဘောင်းဘီနှင့် တွဲဝတ်မည်ကို စဉ်းစားချိန်တွင် wardrobe combinations တစ်ခုကို တွေ့ကြုံနေရပါသည်။ ဖုန်း lock pattern တစ်ခု တည်ဆောက်ချိန်တွင် order ၏ အရေးပါမှုကို ကိုယ်တိုင် အသုံးချနေရပါသည်။ စားသောက်ဆိုင်တစ်ဆိုင်တွင် starter, main dish, drink, dessert တို့ကို ရွေးချယ်ရာတွင်လည်း Fundamental Counting Principle သည် မမြင်ရသော ပုံစံဖြင့် အလုပ်လုပ်နေပါသည်။
သင်၏ မနက်ခင်း ကော်ဖီသောက်မည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ကော်ဖီအမျိုးအစား ၃ မျိုး (Hot, Iced, Frappe) ရှိပြီး၊ အရွယ်အစား ၃ မျိုး (Small, Medium, Large) ရှိသည် ဆိုပါစို့။ ရွေးချယ်နိုင်သော ပုံစံပေါင်းမှာ တွက်ချက်မှုအရ $3 \times 3 = 9$ မျိုး ဖြစ်လာပါမည်။ အကယ်၍ အချိုပမာဏ ၄ မျိုး ထပ်မံရွေးချယ်ခွင့် ပေးလိုက်ပါက၊ သင်၏ ရွေးချယ်မှုသည် $3 \times 3 \times 4 = 36$ မျိုးအထိ ပွားများသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။
Playlist တစ်ခုအတွင်း သီချင်းများကို ဘယ်အစီအစဉ်နဲ့ နားထောင်မည်ဆိုတာလည်း ရိုးရှင်းသော အသေးစိတ် မဟုတ်ပါ။ တူညီသော သီချင်းများကိုပင် စီစဉ်ပုံပြောင်းလိုက်သည်နှင့် နားထောင်သူ၏ စိတ်ခံစားချက်သည် လုံးဝ ကွဲပြားသွားနိုင်ပါသည်။ မင်္ဂလာပွဲတစ်ခုတွင် ဘယ်သူကို ဘယ်စားပွဲမှာ ထိုင်ခိုင်းမည်၊ social media account အတွက် password တစ်ခုကို ဘယ်လိုဖန်တီးမည်၊ အက္ခရာတချို့ကို ပြန်လည်စီပြီး စကားလုံးအသစ်တစ်လုံး ဖန်တီးမည်—ဤအရာအားလုံးသည် abstract mathematics မဟုတ်တော့ဘဲ လူ့အသက်ရှင်မှုထဲက အသက်ဝင်နေသော arrangement နှင့် selection များပင် ဖြစ်ကြပါသည်။
ရွေးချယ်စရာများပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဖြစ်နိုင်ခြေများသည် ကျွန်ုပ်တို့ စိတ်ကူးမယဉ်နိုင်လောက်အောင် လျင်မြန်စွာ ပေါက်ကွဲထွက်လာတတ်ပါသည်။ သင်္ချာပညာတွင် ၎င်းကို Factorial $(n!)$ ဖြင့် လှပစွာ ဖော်ပြလေ့ရှိပါသည်။ $n!$ ဆိုသည်မှာ $1$ မှ $n$ အထိ ကိန်းပြည့်များအားလုံးကို ဆက်တိုက် မြှောက်သွားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
The Cosmic Wonder of a 52-Card Shuffle (ဖဲထုပ်တစ်ထုပ်၏ အံ့မခန်း အမှန်တရား)
ဖဲထုပ်တစ်ထုပ်ကို သေချာစွာ မွှေလိုက်တိုင်း ရရှိလာမည့် ဖဲချပ်များ၏ အစီအစဉ်သည် စုစုပေါင်း $52!$ မျိုးအထိ ရှိပါသည်။ ဤကိန်းဂဏန်း $(8 \times 10^{67})$ သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သဲပွင့်အရေအတွက်ထက်ပင် ပိုမို များပြားနေပါသည်။
ဖဲထုပ်တစ်ထုပ်ကို မွှေလိုက်ခြင်းသည် ကလေးကစားစရာတစ်ခုလို ထင်ရနိုင်သော်လည်း၊ အနက်ဆုံးမှာ ၎င်းသည် possibility space တစ်ခုအတွင်း သမိုင်းအသစ်တစ်ကြောင်း ရေးလိုက်ခြင်းနှင့် ဆင်တူပါသည်။ လူတစ်ယောက်၏ လက်ထဲတွင် ကတ်များကို ပြန်စီလိုက်သော အခိုက်အတန့်တိုင်းတွင်, ယခင်က မည်သူမျှ မမြင်ဖူးနိုင်လောက်သော arrangement တစ်ခု မွေးဖွားလာနိုင်သည်။ သေးငယ်သော table တစ်ခုပေါ်တွင် လက်ဖဝါးနဲ့ လှုပ်လိုက်သည့် action က စကြဝဠာအတိုင်းအတာနှင့် ဆိုင်သော uniqueness ကို ခဏတာ ဖန်တီးပေးနိုင်သည်ဆိုသည်မှာ သာမန်အရာတစ်ခုထဲက အံ့ဖွယ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။
ဖြစ်နိုင်ခြေများ မည်မျှ အလွန်အမင်း ပေါက်ကွဲထွက်လာနိုင်သည်ကို factorial မှာ မြင်တွေ့ပြီးနောက်, ယခု ထိုပေါက်ကွဲမှုကို အစီအစဉ်၏ သဘောတရားနှင့် မည်သို့ ချိတ်ဆက်ရသည်ကို permutations မှတဆင့် ဆက်လက်စူးစမ်းနိုင်ပါသည်။
Permutations ဟူသည် အရာဝတ္ထုများကို နေရာချထားရာတွင် "Order" (အစီအစဉ်) ကို အဓိကထား စဉ်းစားသော တွက်ချက်မှု ဖြစ်ပါသည်။ ဂီတသံစဉ်များကို ဖန်တီးရာတွင် C, D, E, F, G, A, B ဟူသော Note ၇ ခုကို အသုံးပြုသော်လည်း၊ ထို Note များ၏ အစီအစဉ် (Permutations) ပြောင်းလဲသွားမှုကြောင့် မတူညီသော သီချင်းပေါင်း သန်းချီ၍ ထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဤနေရာတွင် Permutations ၏ လျှို့ဝှက်ချက်တစ်ခု ရှိပါသည်။ အရာများကို နည်းနည်းလေးသာ ပြောင်းလဲလိုက်ရုံဖြင့် ရလဒ်ကြီးမားစွာ ကွဲပြားသွားတတ်သည်ဟူသော သဘောတရားသည် permutations ၏ အလှအပအနက်ဆုံး ပင်မသဘောတရားတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ စာလုံးအချို့၏ နေရာကို ပြောင်းလိုက်လျှင် စကားလုံးအသစ် ဖြစ်သွားသည်။ လူအချို့၏ seating order ကို ပြောင်းလိုက်လျှင် hierarchy နှင့် relationship dynamics များ ပြောင်းသွားသည်။ ဖဲကတ်များကို shuffle ပြန်လုပ်လိုက်သည့် အခါ game state အသစ်တစ်ခု မွေးဖွားလာသည်။ Code တစ်ခုထဲက character အစီအစဉ်မှားသွားလျှင် secure system တစ်ခုက broken system တစ်ခု ဖြစ်သွားနိုင်သည်။
ဘာသာစကားများတွင် A, C, T ဟူသော အက္ခရာသုံးလုံးကို နေရာရွှေ့လိုက်ရုံဖြင့် "ACT" မှ "CAT" ဟူသော လုံးဝ မတူညီသည့် အဓိပ္ပာယ်များ ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ ရုပ်ရှင်တည်းဖြတ်ရာတွင် (Film editing sequences) ပြကွက်များကို အစီအစဉ် ပြောင်းလိုက်ရုံဖြင့် ပရိသတ်၏ ခံစားချက်ကို လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားစေနိုင်ပါသည်။ ဖုန်းများ၏ Screen Lock (Pattern) ကို ဖွင့်ရာတွင်လည်း အစက်ကလေးများကို ဆက်ဆွဲသည့် အစီအစဉ် မှားယွင်းသွားပါက ဖုန်းပွင့်မည် မဟုတ်ပေ။
လူ့ဘဝသည်ပင် ထို logic နှင့် မကင်းနိုင်ပါ။ စကားတစ်ခွန်းကို အချိန်မှန် ပြောလိုက်ခြင်းနှင့် အချိန်မမှန် ပြောလိုက်ခြင်းကြားတွင် ဘဝတစ်ခုလုံး၏ ဆက်ဆံရေးကွာခြားသွားနိုင်ပါသည်။ တစ်မိနစ် စောသွားသော ခရီးတစ်ခု၊ တစ်ရက်နောက်ကျသော ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု၊ တစ်ခါသာ ပြောခွင့်ရသော yes သို့မဟုတ် no တစ်ခွန်း—ဤအရာများ၏ သက်ရောက်မှုကို ကြည့်လိုက်လျှင် order and timing တို့သည် meaning ကိုသာ မဖန်တီးဘဲ destiny ကိုပါ လျှို့ဝှက်စွာ ပုံဖော်နေကြောင်း ခံစားရပါသည်။ ထို့ကြောင့် combinatorics သည် ကိန်းဂဏန်းများ၏ နည်းပညာတစ်ခုဖြစ်သလို, sensitivity to consequence ၏ philosophy တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါသည်။
အရာဝတ္ထု $n$ ခုထဲမှ $r$ ခုကို ထပ်ခါတလဲလဲ အသုံးမပြုဘဲ အစီအစဉ်တကျ ရွေးချယ်ပါက အောက်ပါ ဖော်မြူလာကို အသုံးပြုရပါသည်။
ဥပမာ - COMPUTER ဟူသော စာလုံး ၈ လုံးထဲမှ ၃ လုံးကို ယူ၍ စကားလုံးအသစ်များ ဖန်တီးမည်ဆိုပါက $8P3$ ဖြင့် တွက်ချက်ရပါမည်။
ဂဏန်းများ ထပ်သုံးခွင့်ရှိသော PIN Code များ ဖန်တီးရာတွင်မူ ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ $n^r$ အထိ ရှိသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။
စက်ဝိုင်းပုံ စားပွဲတွင် လူများ ထိုင်မည့်နေရာကို တွက်ချက်ရာတွင် အစနှင့် အဆုံး မရှိသောကြောင့်၊ ပုံမှန်ထက် တစ်ခုလျော့၍ တွက်ချက်ရပါမည်။ ထို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ $(n-1)!$ ဖြစ်ပါသည်။
MISSISSIPPI ကဲ့သို့သော စာလုံးထပ်နေသည့် စကားလုံးများကို ပြန်လည်စီစဉ်ရာတွင်၊ ပါဝင်သော စာလုံးအရေအတွက်အလိုက် အောက်ပါအတိုင်း စားပေးရပါသည်။
အစီအစဉ်များသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘဝများကို ပုံဖော်ပေးသကဲ့သို့၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အစီအစဉ်ထက် ပိုမို အရေးကြီးသော "ပါဝင်မှု" သက်သက်ကို အာရုံစိုက်ရမည့် အချိန်များလည်း ရှိလာပါသည်။
Combinations တွင်မူ အရာဝတ္ထုများ၏ အစီအစဉ်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားမည် မဟုတ်ဘဲ၊ "မည်သည့်အရာများ ပါဝင်သနည်း" ဟူသောအချက်ကသာ အရေးကြီးပါသည်။ ဟင်းတစ်ခွက် ချက်ပြုတ်ရာတွင် (Recipe ingredients) ကြက်သွန်၊ ဂျင်း နှင့် ဆားတို့ကို မည်သည့်အစီအစဉ်ဖြင့် ထည့်သည်ဖြစ်စေ အိုးထဲရောက်သွားပါက အတူတူပင် ဖြစ်ပါသည်။ မင်္ဂလာဆောင် ပွဲတစ်ခုတွင် မည်သူ့ကို ဖိတ်ကြားမည်နည်း၊ သို့မဟုတ် မိတ်ဆွေများထဲမှ ၃ ယောက်ကို ခရီးသွားရန် ရွေးချယ်ခြင်းသည်လည်း အစီအစဉ် မလိုအပ်သော Combinations များ ဖြစ်ကြပါသည်။
အရာဝတ္ထု $n$ ခုထဲမှ $r$ ခုကို ရွေးချယ်ရာတွင် အောက်ပါ ဖော်မြူလာကို အသုံးပြုပါသည်။
ဤနေရာတွင် $r!$ ဖြင့် ထပ်မံစားပေးရခြင်းမှာ အစီအစဉ်တူညီနေသော အစုများကို ဖယ်ထုတ်လိုက်ခြင်း (Removing duplicate arrangements) ပင် ဖြစ်ပါသည်။
ပစ္စည်းတစ်ခုတည်းကို အကြိမ်ကြိမ် ရွေးချယ်ခွင့်ရှိသောအခါ (ဥပမာ - မုန့်ဆိုင်မှ မုန့်အမျိုးအစား ၃ မျိုးထဲမှ ၄ ခု ရွေးချယ်ခြင်း) တွင် အောက်ပါ ဖော်မြူလာကို အသုံးပြုရပါသည်။
ပြဿနာတစ်ခုကို တွေ့လျှင် ပထမဆုံး မေးရမည့် မေးခွန်းမှာ "အစီအစဉ် အရေးကြီးသလား?" (Does order matter?) ဟူ၍ ဖြစ်ပါသည်။
| အင်္ဂါရပ် (Feature) | Permutations | Combinations |
|---|---|---|
| Order (အစီအစဉ်) | အစီအစဉ်သည် အဓိက ဖြစ်သည်။ (ABC $\neq$ ACB) | အစီအစဉ် လုံးဝ အရေးမကြီးပါ။ (ABC $=$ ACB) |
| Keywords | Arrange, Sequence, Rank | Select, Choose, Group, Committee |
| Formula | $nPr = \frac{n!}{(n-r)!}$ | $nCr = \frac{n!}{r!(n-r)!}$ |
| Result Size | အမြဲတမ်း ပိုမို များပြားလေ့ရှိသည်။ | ထပ်နေသည်များကို ဖယ်ထုတ်သဖြင့် နည်းပါးသည်။ |
သီအိုရီများကို သိရှိရုံသာမက လက်တွေ့တွင် မည်သို့ ချဉ်းကပ်ရမည်ကို သိရှိရန် အရေးကြီးပါသည်။
ဥပမာ ၁ - ရောနှောနေသော ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းခြင်း
စကားဝှက်တစ်ခုကို အင်္ဂလိပ်စာလုံး ၂ လုံးနှင့် ဂဏန်း ၃ လုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းမည်ဆိုပါစို့။ (အစီအစဉ် အရေးကြီးပါသည်)
ဥပမာ ၂ - ကန့်သတ်ချက် ပါဝင်သော ပြဿနာများ
ဘတ်စကက်ဘော ကစားသမား ၁၂ ယောက်ထဲမှ ပွဲထွက်ကစားသမား ၅ ယောက်ကို ရွေးချယ်မည်။ သို့သော် အတော်ဆုံး ကစားသမား ၁ ယောက်ကို အမြဲ ထည့်သွင်းရမည်ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ ကျန်ရှိသော ၁၁ ယောက်ထဲမှ ၄ ယောက်ကိုသာ ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်တော့မည် ဖြစ်ပါသည်။
ဤ abstract သဘောတရားများသည် စာမျက်နှာများပေါ်တွင်သာ မတည်ရှိဘဲ, ကျွန်ုပ်တို့၏ နေ့စဉ်အသက်ရှင်မှု၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာနှင့် သဘာဝလောကအတွင်း မည်သို့ အသက်ဝင်လှုပ်ရှားနေကြောင်းကို ဆက်လက်ကြည့်ကြပါမည်။
ဤသဘောတရားများသည် စာသင်ခန်းထဲတွင်သာ ရှိနေသည် မဟုတ်ဘဲ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ နေ့စဉ်ဘဝကို အသွင်အမျိုးမျိုးဖြင့် လွှမ်းမိုးထားပါသည်။ Permutation နှင့် combination တို့ကို သင်္ချာနယ်ပယ်အတွင်းသာ ပိတ်မထားဘဲ ကမ္ဘာကြီးကို ကြည့်မည့် lens တစ်ခုအဖြစ် သုံးကြည့်လျှင် အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၏ အလွှာများစွာ ပိုမိုတောက်ပလာသည်ကို တွေ့ရပါမည်။ ဂီတတွင် note အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ arrangement များက အသံလောကအဆုံးမရှိသမျှကို ဖန်တီးပေးထားသည်။ Poetry တွင် word order နှင့် rhythm အနည်းငယ် ပြောင်းလိုက်ရုံဖြင့် စာကြောင်းတစ်ကြောင်း၏ အသက်သည် လုံးဝပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ Film editing တွင် scene တူတူများကို ပြန်လည်စီစဉ်လိုက်ရုံဖြင့် suspense, tenderness, fear, memory ဟူသော စိတ်ခံစားမှုများကို ပြန်ရေးနိုင်သည်။
စစ်တုရင်တွင် opening move တစ်ခုစီသည် ကျန်တဲ့ကစားပွဲတစ်ခုလုံးအတွက် မျိုးစေ့တစ်စေ့လို အလုပ်လုပ်ပါသည်။ ဟင်းချက်ခြင်းတွင် ပါဝင်ပစ္စည်းများ အတူတူဖြစ်နိုင်သော်လည်း balance နှင့် order ကြောင့် အရသာက ကွဲပြားသွားတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် combinatorics သည် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခုသာ မဟုတ်ဘဲ၊ culture, expression, memory, identity တို့၏ hidden architecture တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါသည်။
Pascal's Triangle သည် Combinations များ၏ တောင်တန်းကြီး တစ်ခုနှင့် တူပါသည်။ ၎င်း၏ အဆင့်တိုင်းသည် $nCr$ ၏ တန်ဖိုးများကို ကိုယ်စားပြုနေပြီး၊ အောက်ပါ Binomial Theorem တွင် တိုက်ရိုက် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
Derangements ဟုခေါ်သော "မိမိနေရာမှန်တွင် တစ်ခုမှ မရှိတော့သော အစီအစဉ်များ" တွက်ချက်ခြင်းသည် လက်တွေ့ ကမ္ဘာ၏ ရှုပ်ထွေးသော ယှဉ်တွဲမှု ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်ပါသည်။ ဥပမာ - လူ ၃ ယောက်က သူတို့၏ ဦးထုပ်များကို အစွပ်မှားသွားနိုင်ခြေများကို တွက်ချက်ခြင်းမျိုး ဖြစ်ပါသည်။
Permutations နှင့် Combinations များသည် ကိန်းဂဏန်းများဖြင့် ကစားသော ကစားနည်း သက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ စကြဝဠာ၏ အစီအစဉ်ကျနမှုနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေများကို ဖွင့်ဟပြသနေသော သော့ချပ်များ ဖြစ်ပါသည်။ နောက်ဆုံးတွင် permutations နှင့် combinations တို့သည် numbers များကို manipulate လုပ်သော နည်းလမ်းများသာ မဟုတ်ကြောင်း ပိုမိုရှင်းလင်းလာပါသည်။ ၎င်းတို့သည် structure, possibility, uncertainty, choice, and meaning တို့ကို နားလည်ရန် လူသားတို့ တီထွင်ခဲ့သော အမြင်ကိရိယာများ ဖြစ်ကြသည်။ အစီအစဉ်သည် အဓိပ္ပာယ်ကို ဖန်တီးပြီး, ရွေးချယ်မှုသည် အနာဂတ်ကို ခွဲထုတ်ပေးသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ ဖြတ်သန်းလာသော ဘဝလမ်းကြောင်းများသည်လည်း များစွာသော possible arrangements ထဲမှ အချို့သာ ဖြစ်နေသည်ဟူသော အသိသည် ဤအကြောင်းအရာကို ပိုမို နက်ရှိုင်းစေပါသည်။
ဘဝသည် arrangement နှင့် choice တို့ကြားရှိ ကခုန်မှုတစ်ခုလို ဖြစ်ပါသည်။ ရွေးချယ်မှုတိုင်းက လမ်းတချို့ကို ပိတ်လိုက်ပြီး, လမ်းအသစ်တချို့ကို ဖွင့်ပေးလိုက်သည်။ အသေးဆုံး အစီအစဉ်ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုကပင် meaning အသစ်ကို မွေးဖွားစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် mathematics သည် ကိန်းဂဏန်းများ၏ ဘာသာသာ မဟုတ်ဘဲ, possibility ၏ philosophy တစ်ခု, structure ၏ poetry တစ်ခု, နှင့် လူသားတို့ အနေနှင့် မသေချာမှုကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် အသုံးပြုသော အလင်းတန်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါသည်။